Kampania w Szwajcarii.
Francja odzyskuje inicjatywę.

  Ostateczne jednak pokonanie francuskiej armii we Włoszech nie było możliwe, dopóki trzymała się ona w Szwajcarii, mając stamtąd możliwość swobodnego uderzenia na południe w stronę Piemontu i Lombardii, bądź na północ na tyły armii austriackiej stojącej nad Renem. Tę niezmiernie trudną operację w górzystej Szwajcarii Wiedeń postanowił przerzucić na barki rosyjskiego sojusznika. Za zgodą Pawła I, który nie bardzo orientował się w sytuacji, Suworow z 30-tysięczną armia miał uderzyć na Szwajcarię od południa, natomiast z północy miała posuwać się druga z rosyjskich armii (27-tysięczna) pod dowództwem gen. Aleksandra Rimskiego-Korsakowa, któremu dodatkowo miał pomagać korpus austriacki gen. Hoetzego. Miał, ale tego nie uczynił. Austriacy prawie w ogóle nie wywiązywali się z zobowiązań sojuszniczych, pozostawiając Rosjan samym sobie, zaś sami zajmowali się głównie przejmowaniem miast i twierdz zdobytych przez Suworowa. Z powodu bardzo trudnych warunków terenowych i pogodowych oraz braków logistycznych ofensywa rosyjska postępowała bardzo powoli. W dodatku błąd austriackiego sztabu doprowadził do odizolowania obu armii carskich od siebie, co szybko sprowadziło klęskę na jedną z nich. Natychmiast skorzystał z tego gen. Andre Massena, który 25 września na czele 35-tysięcznej armii uderzył na armię Rimskiego-Korsakowa (23 tysiące Rosjan), odrzucając ją pod mury Zurychu. W międzyczasie korpus gen. Nicolasa Soulta nie dopuścił do połączenia się Austriaków z Rosjanami. Następnego dnia Massena wymierzył kolejne, jeszcze potężniejsze uderzenie bezpośrednio na Zurych, które odbiło miasto i postawiło armię Rimskiego-Korsakowa na pograniczu klęski (6 tysięcy poległych i rannych oraz 2 tysiące jeńców plus 100 zdobytych armat). Ta bitwa była przełomową batalią tej kampanii. Uratowała Francję przed rosyjską inwazją. Rosyjska armia została pobita i odrzucona ze Szwajcarii. Massena już planował nową ofensywę na południe, aby rzucić wyzwanie nie pokonanemu jeszcze Suworowowi, jednak rosyjskiego generała uratowała z trudem nowo przybyła armia carska gen. Rosenberga. Suworowowi pomogło to tylko częściowo. Za cenę ciężkich strat udało mu się przedrzeć przez zaśnieżone Alpy m.in. przełęczą Św. Gotharda i ujść francuskiemu pościgowi.
Nie powiodło się koalicji antyfrancuskiej także w Holandii, gdzie flota angielska przetransportowała 40-tysięczny korpus ekspedycyjny (+ posiłki rosyjskie) pod rozkazami księcia Yorku. Powstanie antyfrancuskie w tym kraju na które tak bardzo liczył Londyn nie nastąpiło. W dodatku 19 września 1799 roku francuski generał Guillaume Brune okrążył i zmusił do kapitulacji angielską armię pod Bergen. Po tej klęsce w następnym miesiącu Anglicy wynieśli się z Holandii jak niepyszni, ewakuując na wyspę Jersey także kontyngent rosyjski. W dodatku car Rosji Paweł I oburzony na nielojalność i niedostateczną pomoc Austrii i Anglii dla armii rosyjskiej, która przecież dźwigała cały ciężar tej wojny, odwołał ją z Italii, po czym oficjalnie wycofał się z koalicji antyfrancuskiej. Chociaż wojna trwała nadal, Francja poczęła zdobywać przewagę nad sojusznikami.

Opracował: Szymon Jagodziński